[स्मरण] महेन्द्रका मनमा भने बीपी र नेपाली कांग्रेसप्रति आशंका जन्मायो र सम्बन्धमा कटुताको बीजारोपण गर्‍यो

यो सामाग्री सेयर गर्नुहोस

महेन्द्रका मनमा भने बीपी र नेपाली कांग्रेसप्रति आशंका जन्मायो र सम्बन्धमा कटुताको बीजारोपण गर्‍यो

[स्मरण] युवराज महेन्द्र–बीपी मनमुटाव

– रेवतीरमण खनाल:- राणा, कांग्रेस र राजाका बीच भारतको दिल्लीमा मुलुकमा प्रजातान्त्रिक व्यवस्था घोषणा गर्ने सम्झौता भएपछि राजा त्रिभुवन ४ फागुन २००७ मा नेपाल फर्किए र ७ फागुनमा मुलुकमा प्रजातन्त्रको उदय भएको घोषणा गरे । तर, राजा त्रिभुवनले प्रजातन्त्र घोषणाको जुन शाही घोषणा पढे, युवराज महेन्द्र र बीपी कोइरालाका बीच मनमुटावको सुरुआत त्यहीँबाट भयो । 

राजा त्रिभुवन स्वदेश फर्किनुपूर्व दिल्लीमा त्रिपक्षीय सम्झौता गरी मुलुकमा चलेको राणाविरोधी प्रजातान्त्रिक आन्दोलनलाई टुंगोमा पुर्‍याइएको थियो, जुन दस्तावेज दिल्ली सम्झौताका नामले अद्यापि चर्चित छ । तर, त्यतिबेला प्रधानमन्त्री जवाहरलाल नेहरुको उपस्थितिमा राजा त्रिभुवनका प्रमुख सचिव गोविन्दनारायण सिंहलगायतले नेपालमा प्रजातन्त्र घोषणा गर्ने दिन राजाले वाचन गर्ने शाही घोषणाको मस्यौदा पनि अंग्रेजीमै तयार गरेका रहेछन् । त्यो घोषणा राजा त्रिभुवनले परिवारका सदस्यलाई देखाउने क्रममा युवराज महेन्द्र र वसुन्धरासँग विशेष छलफल गरेका थिए । राजा त्रिभुवनकी कान्छी पत्नी रानी ईश्वरी राज्यलक्ष्मी देवीले त्यसबारे जानकारी दिँदै हामीलाई भनेकी थिइन्, ‘अंग्रेजी भाषाको उक्त पत्र मौसुफले हैदरावाद हाउसमा छोराहरूसामु पढेर सुनाइबक्सेपछि दुवै छोराले सन्तोषपूर्वक टाउको हल्लाए । र, आ–आफ्नो लङतर्फ लागे । त्यसपछि मौसुफ पनि निश्चिन्त भएर सुकला भएको थियो ।’

वास्तवमा त्यतिबेला राणाहरू अंग्रेज शासकका विरुद्ध जान सक्ने अवस्थै थिएन । जसरी हुन्छ, उसलाई रिझाएर आफ्नो शासन–सत्ता लम्ब्याउने भन्ने एक मात्र उद्देश्य थियो उनीहरूको । दिल्ली सम्झौता पनि त्यसैको एक कडी थियो । त्रिपक्षीय सम्झौताको उपज ।

दिल्लीमा अंग्रेजीमा मस्यौदा भएको शाही घोषणा नेपालीमा अनुवाद गरेर ७ फागुनका दिन प्रजातन्त्र घोषणा गर्ने पूर्वनिर्धारित कार्यक्रम बन्यो । उक्त मस्यौदा नेपालीमा अनुवाद गर्ने जिम्मा नेपाली कांग्रेसका नेताहरूले लिए । र, समझदारी अनुरूप नेपालीमा अनुवाद गरेर तम्तयारी अवस्थामा राजालाई दिए । राजाले सोही बेहोरा पढेर प्रजातन्त्रको घोषणा गरे । राजा त्रिभुवनले नेपाली अनुवाद पढ्ने क्रममा भने, ‘हाम्रो प्रजाको शासन अब उप्रान्त निजहरूले निर्वाचन गरेको एक वैधानिक सभाले तर्जुमा गरेको गणतन्त्रात्मक विधानको अनुसार होओस् भन्ने अहिले हाम्रो इच्छा र निर्णय छ ।’ 

हैदरावाद हाउसमा अंग्रेजी मस्यौदा हेरेका युवराज महेन्द्र यस्तो घोषणा सुन्दा भने छक्क परे । ‘यस्तो कसरी भयो ? पहिले अंग्रेजी मस्यौदा देखाउँदा त त्यसमा डेमोक्रेसी भन्ने शब्द थियो, अहिले एकाएक यो गणतन्त्र भन्ने शब्द कहाँबाट आयो ?’ भनेर उनले पिता त्रिभुवनसँग पनि सोधे । राजाले ‘नेपाली कांग्रेस र बीपीहरूले जे अनुवाद गरेर दिएका थिए, मैले त त्यही पढेको हुँ’ भन्दै यस कुरालाई सामान्य ढंगले लिन भने । तर, महेन्द्रका मनमा भने बीपी र नेपाली कांग्रेसप्रति आशंका जन्मायो र सम्बन्धमा कटुताको बीजारोपण गर्‍यो । 

वास्तवमा ‘डेमोक्रेसी’को नेपाली अनुवाद गर्ने क्रममा ‘गणतन्त्र’ शब्द पारिएको रहेछ । त्यतिबेला बीपी नारायणहिटी राजदरबारको त्रिभुवन सदनको एक कोठामा बस्थे । र, राजा त्रिभुवनसँग उनको बाक्लै उठबस थियो । सोही कारण उक्त मस्यौदा नेपालीमा अनुवाद गर्ने जिम्मा पनि बीपीलाई नै दिइएको रहेछ । 

बीपीले अनुवाद गर्ने क्रममा मानवीय त्रुटिवश यस्तो हुन गएको कुरा स्वीकार पनि गरेका छन् । ‘महाराजधिराजको घोषणाको मस्यौदा अलिकति त दिल्लीबाट नै भएर आएको थियो । हामीले पनि हेरेका थियौँ । अब त्यसलाई नेपालीमा उल्था गर्नुपर्ने कुरा भयो,’ उनले आफ्नो आत्मवृत्तान्तमा लेखेका छन्, ‘हाम्रो क्याबिनेट सेक्रेटरी गुञ्जमान थिए । अनुवाद गर्दा कसैले के भन्यो, कसैले के भन्यो । मैले लोकतन्त्र भन्न खोजेको थिएँ । लोक मैले बिर्सें, गणतन्त्र भनेँ । सबैले ठीक छ, ठीक छ भने र त्यस घोषणामा डेमोक्रेसीको अनुवाद गणतन्त्र हुन गयो ।’

‘नेपाली कांग्रेस राजतन्त्र मासेर गणतन्त्र ल्याउन चाहन्छ, त्यसैले सोची–सम्झेर यो सब गरिएको हो’ भन्ने आशंका युवराज महेन्द्रको मनमा परेको रहेछ । तर, राजा त्रिभुवनलाई त्यो कुरामा विश्वास थिएन । नेपाली कांग्रेसले नै राणाविरुद्धको अभियानमा आफूलाई सघाएको र प्रजातन्त्र ल्याउन उसको पनि ठूलो भूमिका भएकाले यस्ता स–साना कुरामा ऊ फस्न सक्दैन भन्ने राजा त्रिभुवनको जिकिर रहेछ । तर, युवराज महेन्द्र यो कुरा मान्न तयार भएनन् । राजा त्रिभुवनपछि राजतन्त्रको ठाउँमा गणतन्त्र ल्याउने योजनाबमोजिम यो कदम चालिएको भनेर महेन्द्र बीपीप्रति क्रूद्ध बनेका रहेछन् । 

यतिका बाबजुद पनि युवराज महेन्द्र तत्काल त्यो घोषणा सच्याउनेपट्टि लागेनन् । शाही घोषणाका रूपमा उक्त कुरा संविधानमा लिपिबद्ध भएर रह्यो । आफू ठगिएको र अपमानित भएको कुरा बुद्धिमानहरूले प्रकाश गर्दैनन् भन्ने नीति अनुरूप युवराज महेन्द्रले यो कुरा बाहिर ल्याएनन् । राजा त्रिभुवनको निधनपछि राजगद्दीमा आसीन भएसँगै यो कदम चाल्न सक्थे । तर, राजनीतिक दलहरू यस कदमले थप बिच्केलान् भन्ठानेर राजा महेन्द्र उपयुक्त समयको पर्खाइमा बसे । राजनीतिक दलहरूलाई सहमतिमा ल्याएर ०१५ मा जब आमनिर्वाचनको घोषणा गरे, नेपाल अधिराज्यको संविधान–२०१५ जारी गर्दै राजा महेन्द्रले ‘गणतन्त्र’को ठाउँमा ‘ प्रजातन्त्र’ शब्द प्रयोग गरे ।

राजा महेन्द्रको विचारबारे उनकै आमा ईश्वरी राज्यलक्ष्मी देवीबाट यस्ता भनाइ सुनिरहँदा तिनै राजा महेन्द्रसँग राजदरबारमा बसेर काम गर्दाको अनुभव सम्झिएँ । राजा महेन्द्र कुनै पनि कदम ज्यादै सोची–सम्झी र विचार पुर्‍याएर मात्र चाल्थे । इतिहासको यस्तो घटना फेरि नदोहोरियोस् भन्ने कुरामा सायद उनी ज्यादै सचेत थिए ।

प्रस्तुति : ईश्वरी ज्ञवाली

©जस्ताको तस्तै साभार कान्तिपुरबाट®

यो सामाग्री सेयर गर्नुहोस

अपडेट छुट्यो कि!

स्विस बैंंकमा २० जना नेपालीको खाता, कसको कति होला त जम्मा गरेको रकम? त्यो पनि अबैध?

January 17, 2019 Taja Khawar 0

यो सामाग्री सेयर गर्नुहोसFacebook77TwitterGoogle+Pinterest077sharesकाठमाण्डौँ – खोज पत्रकारहरुको अनुसन्धान अनुसार स्विस बैंकमा २० जना नेपालीको खाता रहेको खुलेको छ । दुई बर्ष अगाडी खोज पत्रकारहरुको अन्तराष्ट्रिय […Read More]

जताततै लापरबाही, ६ बर्स बित्यो तर बनेन पुल, कसको पालामा उद्घाटन भएको होला त सो पुल?

January 16, 2019 Taja Khawar 0

यो सामाग्री सेयर गर्नुहोसFacebook83TwitterGoogle+Pinterest083shares(फोटो नमुनाको लागि साभार गरिएको) परासी । नवलपरासी पश्चिम सरावल गाउँपालिकाको धनेवा खोलामा निर्माण सरु भएको ६ वर्ष वित्दा पनि पुल बन्न […Read More]

चीनले मकाउ-हङकङ र भारतले गोवा फिर्ता लिन हुने, नेपालले सिक्किम-दार्जिलिङ फिर्ता लिन किन नहुने ?

January 13, 2019 Taja Khawar 0

यो सामाग्री सेयर गर्नुहोसFacebook1.6kTwitterGoogle+Pinterest01.6ksharesसुगौली सन्धिमा गुमेको भूभाग फिर्ता माग गर्दै राष्ट्र संघमा एक लाख हस्ताक्षर बुझाइने ! ग्रेटर नेपाल राष्ट्रवादी मोर्चाले सुगौली सन्धिमा गुमेको जमीन […Read More]

आखिर कुन देश दियो त शरण यी युवतीलाई जसलाई परिवारले मार्ने भनेर योजना बनाएको थियो? यस्तो रहस्य

January 13, 2019 Taja Khawar 0

यो सामाग्री सेयर गर्नुहोसFacebook180TwitterGoogle+Pinterest0180sharesधर्म परिवर्तन गरेको कारण आफ्नै परिवारले हत्या गर्ने डरले भागेकी साउदी युवतीलाई क्यानडाले शरण दिएको छ । क्यानडाका प्रधानमन्त्री जस्टिन टुडोले रहाफ […Read More]

पृथ्वी जयन्तीको अवसरमा पुर्वराजा ज्ञानेन्द्रको वक्तव्यले करोडौं नेपालीको आँसु झर्यो (पूर्णपाठसहित)

January 11, 2019 Taja Khawar 0

यो सामाग्री सेयर गर्नुहोसFacebook744TwitterGoogle+Pinterest0744sharesपूर्वराजा ज्ञानेन्द्र शाहले देशभन्दा ठूलो कुनै वाद वा विचार हुन नसक्ने बताएका छन् । उनले राष्ट्र निर्माणमा बलिदान गर्ने तमाम वीर वीरङ्गना […Read More]

निर्मलाकी आमाले रगत दिएपछि बाबु आक्रोशित, ‘मलाई फसाउन खोज्छेस्?’

January 11, 2019 Taja Khawar 0

यो सामाग्री सेयर गर्नुहोसFacebook183TwitterGoogle+Pinterest0183sharesमहेन्द्रनगर : निर्मला पन्तको शरीरबाट संकलन गरिएको भजाइनल स्वाब उनकै  हो-होइन एकिन गर्न आमा दुर्गादेवी पन्तले रगतको नमुना दिएकी छन्। यही विषयमा […Read More]

पृथ्वी जयन्तीको अबसरमा शुक्रवार सार्वजनिक बिदा दिदै नेपालगन्ज नगरपालिका

January 10, 2019 Taja Khawar 0

यो सामाग्री सेयर गर्नुहोसFacebook257TwitterGoogle+Pinterest0257sharesपृथ्वी जयन्तीको अवसरमा शुक्रबार नेपालगन्ज उपमहानगरपालिकाले सार्वजनिक बिदा दिएको छ। नगर कार्यपालिकाको बिहीबार बसेको बैठकले सार्वजनिक बिदा दिने निर्णय गरेको हो। नगर […Read More]

दिल निशानीले राखेका स्टाटसमा “भाउजू स्याहार्छु” भनेको कसलाई होला त? हेर्नुहोस उनको स्टाटस सहित, केके भने त?

January 8, 2019 Taja Khawar 0

यो सामाग्री सेयर गर्नुहोसFacebook258TwitterGoogle+Pinterest0258sharesकाठमाडौं। देशका चर्चित व्यक्तिहरुको सम्बन्धविच्छेदपछि विवाद निस्किरहेका बेला पत्रकार दिन निशानी मगरले निकै विवादित पोस्ट गरेका छन् । उनले ३ दिनअघि ‘भाउजु […Read More]

जापानबाट आयो अर्को दुखद खवर, साथिको रूममा बस्न गएका एक नेपालीको यसरी भयो निधन

January 6, 2019 Taja Khawar 0

यो सामाग्री सेयर गर्नुहोसFacebook84TwitterGoogle+Pinterest084sharesटोकियो । जापानमा साथीको कोठामा बस्न गएका एक नेपालीको सुतेकै अवस्थामा निधन भएको छ। म्याग्दी जिल्ला स्थायी घर भई लामो समयदेखि जापानमा […Read More]

अत्यन्तै मन छुने श्रीमन र श्रीमतीको कारुणिक अधुरो कहानी, यस्तो कसैलाई नहोस, एकपटक पढ्नुहोस

January 6, 2019 Taja Khawar 0

यो सामाग्री सेयर गर्नुहोसFacebook348TwitterGoogle+Pinterest0348shares#मनछुने_श्रिमान_श्रिमती_को #अधुरो_प्रेम_कथा husband – छोरिको अनि आफ्नो राम्ररी ख्याल गर है .. wife – ए हजुर तपाईं किन परदेश जान खोज्नु भाछ […Read More]

Be the first to comment

Leave a Reply